इरानको परमाणु कार्यक्रमसँग जोडिएका विवाद के के छन् ?

अमेरिका र इजरायलको आरोप अनुसार इरानले परमाणु हतियार निर्माण गर्ने प्रयास गरिरहेको छ। यही विषयलाई लिएर अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा लामो समयदेखि तनाव कायम छ ।

सन् २०१५ मा भएको परमाणु सम्झौता अनुसार इरानले युरेनियम प्रशोधनको स्तर ३.६७ प्रतिशतसम्म मात्र सीमित राख्न सहमति जनाएको थियो । ३.६७ प्रतिशत प्रशोधित युरेनियम परमाणु विद्युत् उत्पादन केन्द्रका लागि इन्धनका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ । सामान्यतया परमाणु हतियार निर्माणका लागि भने ९० प्रतिशत वा सोभन्दा बढी प्रशोधित युरेनियम आवश्यक पर्ने बताइन्छ । सन् २०१८ मा तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकालाई सन् २०१५ को परमाणु सम्झौताबाट बाहिर निकालेका थिए । त्यसपछि इरानले क्रमशः युरेनियम प्रशोधनको स्तर बढाउन थालेको थियो। साथै उसले ३.६७ प्रतिशतको सीमाभन्दा माथि प्रशोधन गर्न थालेको कुरा खुला रूपमा स्वीकार गरेको थियो ।

अन्तर्राष्ट्रिय परमाणु ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार सन् २०२५ को जुनसम्म इरानले ६० प्रतिशतसम्म युरेनियम प्रशोधन गरिरहेको थियो । इरानसँग ६० प्रतिशत प्रशोधित युरेनियमको करिब ४०० किलोग्राम मौज्दात रहेको पनि उल्लेख गरिएको छ । यो स्तर परमाणु हतियार निर्माणका लागि आवश्यक ९० प्रतिशतभन्दा कम भए पनि नागरिक प्रयोजनका लागि आवश्यक स्तरभन्दा निकै बढी मानिन्छ ।